Το παράδειγμα της Πρώην Αμερικανικής Βάσης Γουρνών
της Ρένιας Δρόσου
Msc Κοινωνιολόγος-Περιφερειακή Ανάπτυξη
Η διαρκής επιδίωξη για συνεχή αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των πολιτών, αποτελεί όραμα για κάθε σύγχρονο Δήμαρχο και δημοτική αρχή. Όραμα, που σε πολλές περιπτώσεις περιορίζεται από τη δυσχερή οικονομική κατάσταση και την έλλειψη πόρων. Όραμα, όμως, κάθε άλλο παρά ανέφικτο, ειδικά όταν ο δήμαρχος και το δημοτικό συμβούλιο επιθυμεί να εφαρμόσει μια ολοκληρωμένη αναπτυξιακή πολιτική. Σήμερα έχει ποικίλες ευκαιρίες, βασιζόμενος στις πολυάριθμες δυνατότητες συγχρηματοδότησης που του παρέχονται στο πλαίσιο του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ), του Προγράμματος «ΕΛΛΑΔΑ» του Υπουργείου Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Διακρατικών Προγραμμάτων. Με μια αναπτυξιακή περιβαλλοντική προσέγγιση, δίνεται η δυνατότητα συμμετοχής και αξιοποίησης επιδοτούμενων προγραμμάτων για συστήματα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, για δημιουργία φωτοβολταϊκών πάρκων, για παραγωγή πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας από τον ήλιο, για εκμετάλλευση γεωθερμικών πεδίων, για φωτισμό δημόσιων κτιρίων και δρόμων από τον ήλιο, καθώς και για αιολικά πάρκα. Δεν μπορούμε φυσικά να παραλείψουμε τα προγράμματα ανακύκλωσης, την υλοποίηση προμηθειών ενεργειακά αποδοτικών προϊόντων, τις πράσινες ζώνες, τις πράσινες ταράτσες κ.ά. Κάθε δήμαρχος λοιπόν που οραματίζεται να επιτελέσει έργο υψηλών προδιαγραφών για την αναζωογόνηση του αστικού περιβάλλοντος, ειδικά όταν έχει στη διάθεσή του μια έκταση όπως την πρώην Αμερικανική Βάση Γουρνών-αν το θελήσει οραματικά- έχει και τα απαραίτητα εργαλεία για να διαμορφώσει ένα Δήμο πρότυπο για το μέλλον.
Ένα λοιπόν, αναπτυξιακό εργαλείο αποτελεί το "Εθνικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Αυτοδιοίκησης του προγράμματος ΕΛΛΑΔΑ", το πρόγραμμα που αντικαθιστά το "ΘΗΣΕΑ". Αυτό το πρόγραμμα παρέχει την δυνατότητα στοχευμένων παρεμβάσεων μέσω των οποίων δίνεται η ευκαιρία σε κάθε Δήμο να επιλέξει τα έργα και τις ενέργειες που ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες του και τις επιμέρους ανάγκες του. Στην κατεύθυνση αυτή θα κατανεμηθούν οι αντίστοιχες πιστώσεις ανά Δήμο για το σύνολο της διάρκειας του Προγράμματος. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει έργα και δράσεις για την ολοκλήρωση βασικών δημοτικών υποδομών, περιβαλλοντικές παρεμβάσεις και δράσεις κοινωνικής μέριμνας και ως εκ τούτου μπορεί να καλύψει τη χρηματοδότηση πολεοδομικών μελετών. Ένας από τους άξονες του προγράμματος προβλέπει "Βελτίωση Υποδομών - Περιβάλλον", το οποίο στοχεύει στην ολοκλήρωση έργων όπως δίκτυα ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης στερεών αποβλήτων, όπως επίσης και στην δημιουργία έργων υποδομών στους τομείς της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και της αλιείας, στην ανάδειξη του τουριστικού προϊόντος αλλά και στην αναβάθμιση των κοινόχρηστων χώρων. Προτάσσονται δε, κυρίως τα μη επιλέξιμα έργα ή αυτά που δεν είναι δυνατόν να χρηματοδοτηθούν από το ΕΣΠΑ.
Με βάση τον Νόμο του Καλλικράτη, για να υλοποιήσει ο Δήμος ένα έργο ή μια πράξη, πρέπει να ακολουθήσει συγκεκριμένα βήματα. Το βασικότερο βήμα είναι να δηλώσει την θέλησή του για την πραγματοποίηση κάποιου έργου. Αυτό δηλώνετε σε ένα πρόγραμμα που ετοιμάζετε κάθε χρόνο από το Δήμο και λέγεται «Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης». Σύμφωνα με τον νόμο, αν το έργο δεν έχει δηλωθεί σε αυτό το «Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης» δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί. Δηλαδή χωρίς προγραμματισμό δεν μπορεί να υλοποιηθεί τίποτα. Ανακεφαλαιώνοντας ξεκινάμε με το όραμα που έχουμε, προσδιορίζουμε το έργο, το εντάσσομαι στο «Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης», και το υλοποιούμε.
Στην περίπτωση της πρώην Αμερικανικής Βάσης το όραμα είναι αυτό που περιγράφεται στο ΣΧΟΟAΠ, δηλαδή, η πρώην Αμερικανική Βάση Γουρνών να εξελιχθεί σε πολιτιστικό – παιδαγωγικό πνεύμονα υπερτοπικής σημασίας και το έργο που απαιτείται να γίνει αρχικά είναι η εκπόνηση της πολεοδομικής μελέτης. Για να μπορεί να υλοποιηθεί αυτή η μελέτη πρέπει να ενταχθεί στο «Ετήσιο Πρόγραμμα Δράσης» του Δήμου και να εγκριθεί από την οικονομική επιτροπή, την επιτροπή ποιότητα ζωής, την εκτελεστική επιτροπή και το δημοτικό συμβούλιο. Σύμφωνα με το Άρθρο 72 του νόμου του Καλλικράτη, η οικονομική επιτροπή «…εισηγείται στο Δημοτικό Συμβούλιο ετήσιο σχέδιο διαχείρισης και αξιοποίησης της περιουσίας του Δήμου. Παρακολουθεί την υλοποίηση του εν λόγω σχεδίου και ενημερώνει το δημοτικό συμβούλιο». Σύμφωνα με το Άρθρο 73 του νόμου του Καλλικράτη η επιτροπή ποιότητα ζωής έχει την αρμοδιότητα να εισηγείται στο Δημοτικό Συμβούλιο ζητήματα χρήσεων γης, θέματα Σχεδίου Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοιχτής Πόλης το γνωστό Σ.Χ.Ο.Ο.A.Π. (ΦΕΚ, αρ. 60/26-2-2010), πολεοδομικές μελέτες, ανάπλαση περιοχών, χρηματοδότηση προγραμμάτων ανάπλασης, έγκριση πολεοδομικών μελετών κλπ. .
Την εκπόνηση της μελέτης μπορεί να αναλάβει και να ελέγξει η πολεοδομία, η οποία πλέον σύμφωνα με το άρθρο 95 του Νόμου του Καλλικράτη από 1 Ιανουαρίου του 2011, περνά στα χέρια του Δήμου και επομένως απλοποιείται η διαδικασία. Εάν ο Δήμος δεν έχει ακόμα συστήσει πολεοδομική υπηρεσία, τότε μπορεί να απευθυνθεί στον Δήμο της έδρας του Νομού για διοικητική υποστήριξη που θα παρέχεται έως 31/12/2012 αφού μετά από αυτή την ημερομηνία, είναι υποχρέωση του Δήμου να έχει δημιουργήσει την υπηρεσιακή μονάδα.
Η χρηματοδότηση της πολεοδομικής μελέτης μπορεί να ολοκληρωθεί με πόρους του προγράμματος ΕΛΛΑΔΑ, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ενώ η χρηματοδότηση της υλοποίησης της εφαρμογής του πολεοδομικού σχεδίου και των απαραίτητων έργων μπορεί να πραγματοποιηθεί με τις ευκαιρίες που παρέχει τόσο το ΕΛΛΑΔΑ όσο και το ΕΣΠΑ και σε σχέση με την πράσινη ανάπτυξη, όπως επίσης αναλύθηκε προηγουμένως.
Επομένως, μετά από αυτή την ανάλυση προκύπτει ότι το πιο σημαντικό στοιχείο για την αξιοποίηση της πρώην Αμερικανικής Βάσης Γουρνών είναι η βούληση του Δημάρχου και του δημοτικού συμβουλίου για να ακολουθηθεί η λογική της υπεράσπισης του δημόσιου χαρακτήρα του χώρου, ο σεβασμός στο δημόσιο συμφέρον, η δημιουργία των απαραίτητων υποδομών και η ανάπτυξη δράσεων ώστε να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες της τοπικής κοινωνίας -όσο και της ευρύτερης περιοχής- στους τομείς της Παιδείας, της Υγείας, της Κοινωνικής Πρόνοιας, του Πολιτισμού, του Αθλητισμού, της Κοινής Ωφέλειας και της Αναψυχής. Η παραπάνω ανάλυση έδειξε ότι εάν υπάρχει η βούληση, τρόπος υλοποίησης βρίσκεται μέσα από αναπτυξιακά χρηματοδοτούμενα προγράμματα.