Του Γιώργη Χαλκιαδάκη*
Το τελευταίο διάστημα γίνεται ξανά συζήτηση για την εκποίηση του χώρου της πρώην Αμερικάνικης Βάσης Γουρνών. Το σχέδιο ιδιωτικοποιήσεων, “αξιοποιήσεων” ή πώλησης δημόσιων επιχειρήσεων και δημόσιας ακίνητης περιουσίας ύψους 50 δις επιτείνει την ανησυχία ότι βρισκόμαστε πολύ κοντά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Η λίστα των 30 πρώτων, προς αξιοποίηση, ακινήτων του Δημοσίου περιλαμβάνει και τη Βάση Γουρνών.
Τούτο έχει ανοίξει ένα νέο κύκλο συναντήσεων και συζητήσεων στην περιοχή. Για να βρεθεί ο πιο πρόσφορος τρόπος για την προστασία και την αξιοποίηση του χώρου προς όφελος της τοπικής και της ευρύτερης κοινωνίας. Για να διατυπωθεί ο συνομολογημένος λόγος που θα ενεργοποιεί ευρύτερες δυνάμεις απέναντι στην ανάλγητη άποψη για το ξεπούλημά του. Για να αρθρωθεί η κοινή συνισταμένη που θα εξασφαλίσει το δημόσιο χαρακτήρα των δραστηριοτήτων που έχει ανάγκη η κοινωνία και πρέπει να εγκατασταθούν στην περιοχή. Οι συζητήσεις αυτές θέτουν “επί τάπητος” γενικότερα ζητήματα. Για τις αναπτυξιακές επιλογές του παρελθόντος, το σημερινό πολιτικό προσανατολισμό, τα λάθη, τις ήττες, τις ευθύνες για την εγκατάλειψη του χώρου, την αφωνία και την ατολμία της αυτοδιοίκησης.
Είναι σαφές ότι με τις καθημερινές ανατροπές που επιφέρει στη ζωή των ανθρώπων η υποταγή στο ΔΝΤ και την ΕΕ, η σκέψη των ανθρώπων επανακάμπτει σε μονοπάτια πολιτικά. Πέραν από την οργή, την αγανάκτηση και τις πολλαπλές ανασφάλειες που δημιουργεί η ολοένα και πιο πιεστική καθημερινότητα και η επιδείνωση των συνθηκών ζωής, τίθενται υπό αμφισβήτηση και οι κυρίαρχες πολιτικές και οι αναπτυξιακοί προσανατολισμοί. Αναζωπυρώνονται αντιδράσεις και επανέρχεται ο σκεπτικισμός για το μοντέλο της ανάπτυξης που υιοθετήθηκε.
Στις συνθήκες της κρίσης γίνεται πιο φανερή η εξάρτηση της τουριστικής βιομηχανίας από τους μηχανισμούς της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Αποκαλύπτεται πόσο είναι δέσμια χρηματοοικονομικών δικτύων και ευάλωτη σε αποφάσεις που αγνοούν τα τοπικά συμφέροντα. Στις συνθήκες της αστάθειας, της δημοσιονομικής πειθαρχίας, των περικοπών των δημόσιων δαπανών και συνακόλουθα του περιορισμού των δυνατοτήτων της παραγωγικής και εμπορικής δραστηριότητας φαίνεται πιο καθαρά το πόσο εκτεθειμένοι είναι οι άνθρωποι στο πλαίσιο της οικονομίας της αγοράς. Πόσο εύθραυστο, προβληματικό και επισφαλές είναι το μέλλον τους με το μοντέλο που επιβάλλεται.
Βέβαια για να φτάσουμε ως εδώ, συγκαταβατικά επικυρώσαμε τη ”μονοκαλλιέργεια” του τουρισμού, αδιαμαρτύρητα αποδεχτήκαμε εμβαλωματικές πολιτικές που ευνόησαν την άναρχη ανάπτυξη, την καταστροφή των παραδοσιακών τρόπων της ζωής μας, των δραστηριοτήτων μας, των τοπικών μας οικονομιών. Αψήφιστα ενδώσαμε στις λογικές των αγορών αφανίζοντας τοπικές καλλιέργειες, εγκαταλείποντας ενασχολήσεις, παραδοσιακές τέχνες και τεχνογνωσίες. Περιορίσαμε την κουλτούρα μας, τα αισθητικά, τα πολιτισμικά και τα κοινωνικά μας πρότυπα. Εμπορευματοποιήσαμε το περιβάλλον μας, λεηλατώντας τους φυσικούς μας πόρους.
Τώρα, με διευρυμένη την ανασφάλειά μας, καλούμαστε, να μετατρέψουμε και τη γη μας, το φυσικό μας πλούτο, την κοινωνική μας περιουσία σε εκθέματα με εμπορική, νομισματική αξία στα παζάρια των αγορών. Αντί να εξεγερθούμε στην προσχεδιασμένη κοινωνική εκθεμελίωση φροντίζοντας να επανασυνδεθούμε με το φυσικό, πολιτισμικό και παραγωγικό μας περιβάλλον, μας παροτρύνουν, να αποκοπούμε περαιτέρω, επιδεινώνοντας την οδυνηρή κοινωνική μας μετάλλαξη.
Είναι καιρός να αλλάξουμε ρότα. Η προσπάθεια εκποίησης του χώρου της πρώην αμερικανικής βάσης Γουρνών πρέπει να αφυπνίσει. Γιατί η παράδοσή της στα μεγάλα επενδυτικά συμφέροντα, τους διεθνείς τοκογλύφους ή την εγχώρια διαπλοκή δεν πρόκειται να οδηγήσει σε ευημερία. Αντίθετα θα θυσιάσει ένα χώρο πολύτιμο, στο βωμό του κέρδους και των αγορών. Θα εντείνει εκείνον τον άνομο και ανισοβαρή ανταγωνισμό που θα πληγώσει τις τοπικές επαγγελματικές δραστηριότητες στους τομείς του τουρισμού, της εστίασης, της αναψυχής. Θα αμφισβητήσει τις υπάρχουσες δομές εμπορίου, της όποιας παραγωγής προϊόντων, της διακίνησης αγαθών και της παροχής υπηρεσιών που μέχρι σήμερα αλληλοϋποστηρίζονται, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοσυμπληρώνονται. Θα αναδιαρθρώσει τους ανθρώπινους πόρους της περιοχής, μετατρέποντας το πολυπληθές αυτοαπασχολούμενο ανθρώπινο δυναμικό της, σε κακοπληρωμένο και «κινεζοποιημένο» εργατικό δυναμικό.
Είναι για τούτο επιτακτική η ανάγκη να ακυρωθεί το σχεδιαζόμενο φαγοπότι από το ξεπούλημα του χώρου. Η τοπική κοινωνία το απαιτεί. Αξιώνοντας υποδομές και δράσεις δημόσιου χαρακτήρα για την Παιδεία, την Υγεία, την Κοινωνική Πρόνοια, τον Πολιτισμό, τον Αθλητισμό, το Περιβάλλον, την Κοινή Ωφέλεια, την Αναψυχή. Τα ελλείμματα στους τομείς αυτούς είναι τρομακτικά. Η αγνόησή τους θα είναι επώδυνη για τους πολλούς και καταστροφική. Ειδικά σήμερα με την πολύπλευρη οικονομική και κοινωνική κρίση και τις καθημερινές δυσκολίες να απειλούν τους ανθρώπους.
Ας γίνει γρήγορα κατανοητό πως η περιοχή δεν έχει ανάγκη από υποδομές χλιδής σε ένα κοινωνικό πλαίσιο όπου οι περισσότεροι άνθρωποι παλεύουν να επιβιώσουν. Δεν αντέχει άλλη τσιμεντοποίηση και νέες επενδύσεις με περίκλειστα, πολυτελή ξενοδοχεία, καζίνο ή κάθε άλλη παρόμοια δραστηριότητα. Είναι κορεσμένη από ξενοδοχειακές υποδομές και χώρους εστίασης. Το ζητούμενο δεν είναι να πολλαπλασιαστούν τούτες οι υποδομές. Ζητούμενο είναι το πως οι υπάρχουσες θα γίνουν πιο ποιοτικές και βιώσιμες. Πως οι δραστηριότητες των ανθρώπων της περιοχής θα στηριχθούν, στις σημερινές περιοριστικές συνθήκες, στα πόδια τους. Πως η κοινωνία της περιοχής θα αποκτήσει επιτέλους ένα χώρο δικό της. Ένα δημόσιο πνεύμονα Παιδείας, Πολιτισμού, Αναψυχής.
* Ο Γ. Χαλκιαδάκης συμμετέχει στην κίνηση της περιοχής
“Πολίτες για την Κοινωνία και το Περιβάλλον”
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "ΠΑΤΡΙΣ" του Ηρακλείου στις 4/4/2011